محمد خوانسارى
288
فرهنگ اصطلاحات منطقى به انضمام واژه نامه فرانسه و انگليسى ( فارسى )
نمىتوانند در يك مكان باشند » و نيز « يك جسم ممكن نيست در دو مكان باشد » . « قدرت وهميات در ذهن بسيار شديد است . و وهميات كاذب با اينكه به وسيلهء عقل ابطال مىشوند ، از وهم زايل نمىگردند . و بهمينجهت در بادى امر از اوّليات عقلى بازشناخته نمىشوند ، و با آنها مشتبه مىگردند . » ( نجات ، ص 63 ) . « آدمى در به دو پيدايش ، بيشتر تحت نفوذ و قدرت حاكم حسّى و وهمى است . زيرا حس و وهم پيش از عقل در انسان ظاهر مىشوند و حكومت را در دست مىگيرند . بنابراين ذهن از آغاز با احكام حسى و وهمى مأنوس مىشود . و چون نوبت ظهور عقل فرارسد ، براى انسان سخت است كه خود را از تحت قدرت حسّ و وهم خارج كند . چون حس و وهم ، هم از آغاز در جبلّت و فطرت او است ، وقتى نوبت ظهور عقل مىرسد ، چنان است كه گويا ذهن با بيگانهاى مواجه شده است » ( معيار العلم ، ص 62 ) . « وهميات اين مقدماتى بوند باطل و ليكن سخت قوى اندر نفس ، چنان كه نفس اندر وى به اول كار شك نتواند كردن و سبب آن وهم بود نه عقل » ( دانشنامه ، ص 117 ) . « و وهميّات قضايائى كاذبه باشد كه حكم كند به آن وهم انسانى در معقولات صرف ، چون حكم كردن او در محسوسات . و حكم كند به آن حكمى شديد القبول به سبب آنكه او مقابل آن قبول نكند ، از آن جهت كه او تابع حس است » ( درّة ، ص 162 ) .